Autohtone sorte maslina su genetički resurs koji treba da sačuvamo

Uvezivanjem sa stručnjacima iz regiona, osluškivanjem tržišta, praćenjem naučnih smjernica, crnogorsko tržište maslinovog ulja iz godine u godinu postaje kvalitetnije i raznovrsnije, poručeno je sa Konferencije „Maslinarstvo – tragom tradicije ka inovativnoj budućnosti“, koja je održana prvog dana 20. Maslinijade. U sali Dvorca kralja Nikole okupio se veliki broj maslinara i ljubitelja maslinarstva, koji su od stručnjaka iz naše zemlje i regiona bili u prilici da čuju koja nasljeđa iz naše maslinarske tradicije treba da čuvamo, a kakva je inovativna budućnost maslinarstva. U sklopu konferencije, okupljeni su bili u prilici da degustriraju ekstra-djevičanska maslinova ulja, čiji je senzorski i hemijski kvalitet ocjenjivan na Zavodu za mediteranske kulture Univerziteta u Dubrovniku.

Dr Marija Markoč kazala je da su ove godine organizatori Maslinijade imali veliki broj prijavljenih proizvođača maslinovih ulja za provjeru kvaliteta maslinovog ulja, a da je ocjenjivanje povjereno panelu iz Dubrovnika.

U kategoriji maslinovog ulja dobijenog od više sorti treće mjesto pripalo je Mirsadu Rašketiću, drugo Milanu Markoloviću, a prvo Lazaru Medigoviću (98 poena).

U kategoriji monosortnih maslinovih ulja (žutica) treće mjesto pripalo je Arseniju Martinoviću, drugo Abdulahu Rašketiću, a prvo Sulju i Halilu Mustafiću.

Sanda Desnica iz Zavoda za mediteranske kulture iz Dubrovnika istakla je da su ocjenjivali 20 šifrovanih uzoraka maslinovog ulja crnogorskih maslinara i čestitala na izuzetnom kvalitetu uzoraka.

„Svega dva ulja od njih 20 nisu bila ekstra-djevičanska, a prilikom senzornog ocjenjivana, dva su ocijenjena kao nejestiva. Čak 17 od poslatih 20 uzoraka bila su ekstra-djevičanska po svim parametrima. Ulja su bila vrlo dobro balansirana i jasno je da ovdašnji maslinari jako dobro znaju šta rade“, kazala ja Desnica.

Govoreći o napretku maslinarstva konkretno u Hrvatskoj u proteklom periodu, Desnica je ocijenila da je maslinarstvo grana poljoprivrede sa ubjedljivo najzapaženijim napretkom.

„Nauka i obrazovanje učinili su svoje, kao i manifestacije poput ove – kod nas je to Noćnik, kod vas Maslinijada, one doprinose da se šire dobre prakse. Ima i dalje, naravno, onih koji ne želje da skrenu sa nekog ustaljenog puta, ali ima i onih koji su spremni za drugačiji pristup pravljenju maslinovo ulja i koji prihvataju naučne zaključke“, ocijenila je Desnica.

Bojan Spasojević, iz Gradskog i urbanog zelenila Grada Mostara, koji je u akademskih danima 10 godina proveo u Baru, podsjetio je da su Bosna i Hercegovina i Crna Gora, odnosno Maslinarsko društvo „Boka“ bile uvezane i kroz IPA projekat „Koper“.

„Rezultat tog projekta je i otvaranje Razvojnog centra u Mostaru, kroz taj IPA projekat adaptirane su i prilagođene dvije zgrade, koje su srušene tokom rata. U njima su konferencijska sala i laboratorija“, kazao je Spasojević, na šta se nadovezala dr Marija Markoč i uputila apel i sa Maslinijade nadležnima odgovornim za stavljanje Kuće maslina u funkciju, poručivši da su maslinari „spremni i čekaju“.

„Iako je zgrada otvorena, ona nije aktivna, pa ovaj susret nije moguć u Kući masline. I sa ove konferencije šaljemo jedan apel svima koji su odgovorni – čekamo i spremni smo da preduzmemo sve što je potrebno kako bi to i zaživjelo“, kazala je Markoč.

Redovni profesor Biotehničkog fakulteta UCG Prof. dr Biljana Lazović prisjetila se prvih izdanja Maslinijade i kazala kako je upravo ova manifestacija doprinijela da se autohtone sorte, poput žutice, prepoznaju kao razvojna šansa za lokalne proizvođače.

„Prije nekoliko decenija, smatralo se i bila je moda da su strane sorte bolje i da naše neće redovno roditi. Međutim, poslije nekog vremena, i na međunarodnom nivou je prepoznato da zapravo treba sačuvati autohtoni materijal. Postoje kosmopolitske sorte, ali imamo i jako mnogo marginalnih, lokalnih sorti koje prestavljaju genetički resurs koji treba da sačuvamo. U Lastvi grbaljskoj, zahvaljujući Udruženju „Boka“ napravljena je i kolekcija maslina. Imamo prekretnicu i zahvaljujući kompaniji „Olioprom“. Prije 20 godina niko nije brao masline, ljudi su na ogradi stajali 20. oktobra i čudili se. Ali, uspjeli smo da uputimo maslinare na ispravne načine proizvodnje ulja. Takođe, Maslinijada je bila velika prekretnica u našem maslinarstvu“, kazala je Lazović, ocijenivši da je posljednjih godina napravljen veliki pomak u kvalitetu maslinovog ulja.

„Ti pomaci zahtijevali su dug period i borbu sa tradicijom, ali nove kompanije, novi reoni, obrazovanje uspjeli su da naprave promjenu“, kazala je Lazović.

Prof dr Ilija Moric, sa Fakulteta za turizam i hotelijerstvo i vlasnik prve crnogorske organske registrovane farme u Crnoj Gori, koji na Luštici ima oko 1000 stabala maslina istakao je da je maslina „multimedijalna“.

„Široka je lepeza onoga što maslina nudi – ona komunicira sa nama putem ulja, prisutna je u umjetnosti, što vidimo i ovdje večeras, maslina je motiv kreativnih radionica, nalazi se u osnovi kozmetičkih proizvoda, pa čak i otpad od maslina nije otpad. Jedino se u vezi između turizma i proizvodnje može stvoriti održivost maslinarstva.

Sekretarka Sekretarijata za privredu Marina Trceta istakla je da je Opština Bar u periodu od 2017. do 2022. godine izdvojila značajna sredstva za pomoć maslinarima i podsjetila da je u pitanju jedina crnogorska opština koja izdvaja sredstva za subvencionisanje mladih poljoprivrednika.

„Od 2017. do 2022. godine za pomoć maslinarima izdvojeno je oko 100.000,00 eura. U narednom periodu, radićemo na Odlukama kojima će taj iznos biti još veći. Osim u finansijskom, Opština Bar maslinarima pruža pomoć i u nefinansijskom smislu, kroz obezbjeđivanje troškova učešća na sajmovima u Podgorici, Budvi i na manifestaciji Noćnik“, kazala je Trceta.

Slađana Tmušić, rukovoditeljka voćarsko-vinogradarskog sektrora Kompanije „Plantaže – 13. jul“ predstavila je asortiman ove kompanije i sorte maslina od kojih se prave ulja.

„Prvi ogledni zasad zasađen je 2005. godine, a 2012. godine krenuli smo u ozbiljno zasađivanje. Trenutno, imamo oko 17.000 stabala maslina, a radi se uglavnom o stranim sortama“, kazala je Tmušić.

Svečano otvaranje jubilarne, 20. Maslinijade biće upriličeno u subotu od 11 sati u Starom Baru.