Dosije: Gašenje KAP-a znači uništavanje realnog sektora, rekordi u proizvodnji i profitu ostvareni za vrijeme En+ grupe

Nakon više od pola vijeka, primarna aluminijumska proizvodnja je ugašena u Crnoj Gori. Razlog tome je visoka cijena struje. Portal BiznisCG objavljuje dosije o poslovanju Kombinata aluminijuma sa posebnim osvrtom šta znači za realnu ekonomiju ali i energetski sistem, gašenje nekadašnjeg giganta crnogorske privrede.

Kombinat aluminijuma je zvanično otvoren 1971. godine kada je proizveo 50.000 tona metala. Pošto je fabrika tada vraćala kredit, jasno je da nije bilo govora o profitu.

Sredinom osamdesetih KAP je dostigao proizvodnju od projektovanih 100.000 tona i zahvaljujući visokoj cijeni metala (preko 3.000 dolata za tonu), KAP je bio u mogućnosti da vrši pozajmice ostalim crnogorskim preduzećima, a dobit je iznosila par desetina miliona dolara.

Ipak, KAP je najbolje u istoriji poslovao 2006. godine, kada je fabrikom upravljala En+ grupa. Fabrika  je tada proizvela rekordnih 121.790 tona tečnog metala – aluminijuma, odnosno 118. 190 tona ingota i ostvario ukupan prihod od čak 268 miliona eura, što je takođe rekord. Rezultati nijesu izostali, pa je neto dobit iznosila oko 47,5 miliona eura.

Investitor je tada imao dugoročno rješenje za KAP, no političke okolnosti u Crnoj Gori nijesu mu dale da taj naum ostvari.

DVA PUTA NA IVICI GAŠENJA

KAP se dva puta našao na ivici gašenja, prvi put za vrijeme  sankcija 1992-1995, kada je proizvodnja spašena čudom i bravurom Vlade, a drugi put tokom Svjetske finansijske krize 2008-2009. godine.

Tadašnji investitor En+ grupa je sopstvenim angažovanjem spasila KAP i tadašnjih 3.000 radnih mjesta. Da stvar bude još komplikovanija, niska cijena metala od 1.500-1.700 dolara po toni se zadržala duže vremena, pa je ruski investitor uložio veliki napor i novac da sačuva fabriku u trajanju od dvije godine.

U prilog tome, En+ grupa je isplatila otpremnine za radnike za 2.000 radnika u tom sektoru koje su iznosile u prosjeku 12.000 eura.

KAP KLJUČAN ZA REALNI REKTOR

Prošle godine, KAP, kojim upravlja od 2014. godine kompanija Uniprom, je proizveo blizu trećine rekordnog rezultata ( svega 35.000 tona), a neto profit za prošlu godinu još nije poznat, ali se vjeruje da je fabrika bila u malom plusu.

Kombinat aluminujuma je i lani bio ubjedljivo najveći crnogorski izvoznik i čini oko petinu ukupnog crnogorskog izvoza. Čak i u pandemijskoj 2020. godini, KAP je uspio da izveze metala za 56 miliona erura, a prošle godine ta cifra je, prema nezvaničnim podacima, blizu 60 miliona eura.

Ako se zna da je pokrivenost uvoza izvozom Crne Gore na nivou od svega 16 odsto, onda je jasno da bi trajno gašenje primarne proizvodnje aluminijuma još više pogoršalo katastrofalne cifre u spoljno trgovinskoj razmjeni.

I ne samo to. Uništavanje realnog sektora crnogorske privrede, prije svega proizvodnje primarnog metala i njegove prerade, je ekonomska katastrofa za cijelu državu, koja će ostaviti dugotrajan uticaj na njenu stabilnost, međunarodni kreditni rejting i  socijalnu sferu.

 Uzimajući u obzir i visoku stopu nezaposlenosti budući da čitav sistem KAP-a sa malim preduzećima veže oko 2.000 radnih mjesta.  Turizam sa svojom zavisnošću od sezone i prijetnjama koje sa sobom nosi pandemija ne može biti jedina grana privrede.

Evo zvaničnih podataka koji potkrepljuju ove tvrdnje.

LOŠE CIFRE

Ukupna spoljnotrgovinska robna razmjena Crne Gore za period januar – novembar 2021. godine, prema  posljednjim preliminarnim podacima MONSTAT-a, iznosila je 2.646,6 miliona eura, što ukazuje na rast od 17,7% u odnosu na isti period prethodne godine.

Izvoz robe imao je vrijednost od 378,5 miliona eura, a uvoz 2.268,1 miliona eura. U odnosu na isti period prethodne godine izvoz je bio veći za 16,6%, a uvoz veći za 17,9%.

Pokrivenost uvoza izvozom iznosila je svega 16,7% i manja je u odnosu na isti period prethodne godine kada je iznosila 16,9%.

“U strukturi izvoza prema standardnoj međunarodnoj trgovinskoj klasifikaciji (SMTK) najviše su zastupljene Sirove materije, sem goriva, u iznosu od 90,9 miliona eura (koji čine: Mineralne rude i otpaci metala – 53,2 miliona eura, Pluta i drvo – 31,2 miliona eura i ostalo).

U strukturi uvoza prema SMTK-u najviše su zastupljene Mašine i transportni uređaji u iznosu od 461,5 miliona eura (koji čine: Drumska vozila – 132,8 miliona eura, Električne mašine, aparati i uređaji – 96,7 mil.eura i ostalo)”, naveo je MONSTAT.

BLAGOTVORAN UTICAJ NA ENERGETSKI SISTEM

KAP je nekada trošio polovinu proizvedene struje u Crnoj Gori, pri rekordnoj proizvodnji od 120.000 tona metala. To vrijeme je iza nas jer je proizvodna primarnog aluminujuma pala na trećinu rekordne proizvodnje, a Kombinat značajno troši manje struje nego ranije.

Međutim, svi energetičari znaju da je KAP idealni potrošač struje, da troši baznu struju i preko noći i da kao takav blagotvorno utiče na energetski sistem. Naročito u slučajevima kad imamo viškove struje na proljeće. Upravo je skupa struja razlog zbog čega je KAP obustavio proizvodnju, ali niko ne pominje značaj KAP-a za stabilnost elektroenergetskog sistema.

Ukoliko bi snadbijevala strujom po aktuelnoj cijeni od 45 eura po megavatčas Elektroprivreda bi imala gubitak od preko 60 miliona eura jer je cijena struje na mađarskoj brezi za prvi kvartal dostigla 250 eura za megavat sat. KAP-u  je godišnje potrebno oko 600 hiljada megavata struje.

ZNAČAJ KAP-A U CIRFRAMA

U proteklih pet godina, prema medijskim podacima, aluminijum i njegove legure koje u Crnoj Gori praktično u cjelini proizvodi Kombinat aluminijuma Podgorica činile su između 15 i 19 odsto ukupnog izvoza na državnom nivou.

Od 2016. do 2020. godine, vrijednost poluproizvoda i proizvoda od ovog metala koji je prodat u inostranstvu iznosio je prve godine 62,46 miliona, zatim 71,8 miliona, pa 73,87 miliona i 63,17 miliona u 2019. godini.

Čak je tokom prošle krizne godine, kada je i transport bio zaustavljen u jednom dijelu godine, izvoz dostigao 56,16 miliona eura. U istom periodu, udio vrijednosti aluminijuma u ukupnom izvozu bio je 19,17 odsto, zatim 19,33, pa 18,46 i 15,2 odsto, te 15,34 odsto vrijednosti robe prodate u inostranstvu.

Prezentovane cifre znače samo jedno – da KAP mora preuzeti neki od brendova aluminijumske industrije koji može obezbijediti novi izvor energije.

Foto: Uniprom

Tekst je nastao u okviru serijala BiznisCG o budućnosti aluminijumske industrije u Crnoj Gori.

Piše: Predrag ZEČEVIĆ, glavni urednik BiznisCG