Cijene goriva pod pritiskom tržišta: Akcize bi mogle ublažiti novi talas poskupljenja, nadležni prate situaciju

Mogući rast cijena goriva na svjetskim berzama mogao bi se preliti i na domaće tržište, što bi dodatno opteretilo građane i privredu. Ekonomski analitičar Mirza Mulešković upozorava da bi smanjenje akciza moglo poslužiti kao „buffer“ za ublažavanje udara na životni standard, dok iz Ministarstva finansija poručuju da pomno prate situaciju i da su spremni da reaguju ukoliko bude potrebno.

Ekonomski analitičar Mirza Mulešković ocijenio je da akcize mogu poslužiti kao svojevrsni amortizer u situacijama kada dolazi do značajnog rasta cijena goriva. Kako ističe, ministarstva  finansija, ekonomije i energetike moraju pažljivo pratiti kretanja na berzama u narednom obračunskom periodu, jer indikatori već pokazuju da bi moglo doći do daljeg rasta cijena naftnih derivata.

“Donosioci odluka mogu se odreći dijela prihoda od akciza, jer ovakav rast cijena goriva nije bio planiran prilikom kreiranja budžeta. Taj dodatni dio prihoda može se privremeno smanjiti kako bi se stabilizovale cijene”, kazao je Mulešković.

On upozorava da rast cijena goriva gotovo uvijek pokreće lančani rast cijena drugih proizvoda i usluga.

“Kada gorivo poskupi, nakon određenog vremena dolazi do opšteg rasta cijena. Međutim, kada cijene goriva padnu, cijene drugih proizvoda najčešće ne padaju. Zato je važno reagovati na vrijeme”, naglasio je Mulešković, podsjećajući na iskustvo iz 2022. godine kada su mjere za ublažavanje poskupljenja donesene tek nakon što su cijene već značajno porasle.

Prema njegovim riječima, upravo bi smanjenje akciza moglo biti mehanizam kojim bi država pokazala spremnost da zaštiti životni standard građana u uslovima neizvjesnosti na tržištu energenata.

Podaci Uprave carina pokazuju da je po osnovu akcize na mineralna ulja i njihove derivate u 2025. godini naplaćeno 217,8 miliona eura, što je 9,79 miliona eura ili 4,71 odsto više nego godinu ranije.

Ministar finansija Novica Vuković kazao je prije dva dana da Vlada za sada nije razmatrala ukidanje akciza na gorivo, ali da takva mogućnost nije isključena.

“U ovom trenutku nijesmo delegirali takav predlog na Vladi, ali to ne znači da u narednom periodu nećemo reagovati ukoliko bude potrebno”, rekao je Vuković nakon sastanka u Američkoj privrednoj komori, dodajući da Ministarstvo finansija prati sve tržišne indikatore.

On je podsjetio i da su premijer Milojko Spajić i ministar energetike i rudarstva Admir Šahmanović saopštili da nema nestašice goriva i da su obezbijeđene dovoljne količine za naredna dva do dva i po mjeseca.

U međuvremenu, poslanici Građanskog pokreta URA predložili su Skupštini izmjene Zakona o akcizama kojim bi se akcize na gorivo smanjile za 50 odsto u periodu od 1. aprila do 30. juna.

Šef Kluba poslanika GP URA Miloš Konatar pozvao je Vladu da što prije reaguje i predloži ovu mjeru kako bi se ublažio pritisak na građane i privredu.

“Rast cijena goriva znači i rast ostalih cijena. Ako Vlada ne reaguje, Skupština treba da preuzme odgovornost i omogući stabilno funkcionisanje života građana i privrede”, poručio je Konatar.

Ministarstvo enrgetike i rudarstva saopštilo je da Crna Gora ima 40 odsto formiranih obaveznih rezerve naftnih derivata, odnosno 44.260 metričkih tona, koje čine bezolovni benzin i eurodizel.

“Ove rezerve su formirane od septembra prošle godine i predstavljaju 40 odsto ukupne zakonske obaveze, u skladu sa Zakonom o sigurnosti snabdijevanja naftnim derivatima. Ukupna obaveza iznosi 112.340 metričkih tona, što odgovara 90 dana neto uvoza, u skladu sa evropskim standardima”, kazali su iz tog resora.

Pojašnjvaju da je formiranje rezervi započelo je tokom 2025. godine, nakon što je u decembru 2024. usvojen Zakon o sigurnosti snabdijevanja naftnim derivatima, čime je Crna Gora prvi put uspostavila sistem obaveznih rezervi u potpunosti usklađen sa zakonodavstvom EU.

“Sredstva za formiranje rezervi dolaze iz naknade od tri centa po litru goriva, koja se koristi isključivo za nabavku i održavanje rezervi”, dodaju u saopštenju.

Kako dalje ističu, sistem je organizovan tako da Uprava za ugljovodonike formira 60 odsto rezervi, dok najveći uvoznici naftnih derivata formiraju 40 odsto.

“Čak i dio rezervi koje čuvaju kompanije nijesu njihove privatne zalihe, već državne obavezne rezerve, kojima raspolaže isključivo država i koje se mogu koristiti samo po odluci Vlade Crne Gore”, doaju.

Od ukupnih rezervi: 59,3 odsto se skladišti u Crnoj Gori, u rezervoarskim kapacitetima u Baru, 28,3 odsto u Hrvatskoj i 12,4 odsto u Grčkoj.

“Rezerve koje se nalaze u inostranstvu obezbijeđene su kroz standardni evropski mehanizam tzv. tiketa – ugovor o rezervaciji proizvoda sa mogućnošću povlačenja u svakom trenutku. Takve rezerve nijesu „neoperativne“ i ne mogu biti blokirane, zaplijenjene ili na bilo koji način onemogućene, a sve je pod stalnim nadzorom Evropske komisije”, pojašnjavaju.

Ove rezerve, naglašavaju iz MER-a, predstavljaju ključni mehanizam zaštite tržišta i građana, a njihovim formiranjem Crna Gora je napravila važan iskorak u procesu evropskih integracija.

Sigurnost snabdijevanja naftnim derivatima jedno je od ključnih mjerila za zatvaranje pregovaračkog poglavlja 15 – Energetika.

Izvor: CDM