Pekić: Država mora imati kapacitet da strateški odgovori na prijetnje

Ako bezbjednosne izazove Crne Gore posmatramo analitički, a ne deklarativno, onda je jasno da 2026. godina neće donijeti nove prijetnje, već eskalaciju postojećih strukturnih slabosti.

Najveći unutrašnji izazov nije kriminal sam po sebi, već nedovršena transformacija države iz sistema zarobljenih institucija u sistem institucionalne otpornosti, kazao je, u razgovoru za „Dan“, doktor nauka bezbjednosti Ivan Pekić, odgovarajući na pitanje koji su ključni bezbjednosni izazovi pred Crnom Gorom u 2026, kako na unutrašnjem, tako i na spoljašnjem planu…

Prema njegovim riječima, organizovani kriminal u Crnoj Gori ima karakteristike ugrađenog bezbjednosnog rizika, jer je decenijama funkcionisao u paralelnom odnosu sa državnim strukturama.

– Takav kriminal ne nestaje hapšenjima pojedinaca, on se prilagođava, mijenja metode i traži nove tačke oslonca unutar sistema. Upravo ta prilagodljivost predstavlja najveću opasnost u 2026. godini. Drugi ozbiljan unutrašnji izazov jeste institucionalni umor. Dugotrajni procesi reformi, česte kadrovske promjene, politička nestabilnost i nerealna očekivanja javnosti dovode do opadanja profesionalne motivacije u bezbjednosnom sektoru. U takvom ambijentu raste rizik od pasivne bezbjednosti formalnog postojanja institucija koje su operativno inertne. Treći unutrašnji izazov odnosi se na politizaciju identitetskih i društvenih pitanja, koja proizvodi bezbjednosne efekte bez klasične nasilne manifestacije. Polarizacija društva slabi povjerenje u institucije i stvara prostor za manipulaciju, dezinformacije i radikalne narative, što je tipičan uvod u hibridne bezbjednosne prijetnje, upozorio je naš sagovornik.

Pekić naglašava da je na spoljašnjem planu Crna Gora izložena kombinaciji regionalne nestabilnosti i globalnih bezbjednosnih turbulencija.

„Polarizacija društva slabi povjerenje u institucije i stvara prostor za manipulaciju, dezinformacije i radikalne narative, što je tipičan uvod u hibridne bezbjednosne prijetnje, upozorio je Pekić

– Balkanski prostor ostaje tranzitna i operativna zona za transnacionalni kriminal, dok istovremeno predstavlja poligon za geopolitičko nadmetanje. Poseban rizik predstavljaju nevidljivi spoljašnji uticaji ekonomski, informativni i politički, koji ne djeluju frontalno, već dugoročno podrivaju institucionalni suverenitet. U 2026. godini ključni izazov neće biti pitanje da li Crna Gora ima bezbjednosne prijetnje, već da li ima kapacitet da ih prepozna na vrijeme i da reaguje strateški, a ne ad hok, istakao je on.

Uprkos brojnim hapšenjima i suspenzijama kojima smo svjedočili tokom godine, Pekić smatra da bezbjednosni sektor u Crnoj Gori još uvijek nije očišćen od kompromitovanih kadrova…

– To treba jasno reći bez uvijanja. Sa stanovišta nauke o bezbjednosti, „čišćenje“ bezbjednosnog sektora ne mjeri se brojem uhapšenih, smijenjenih ili penzionisanih lica, već stepenom eliminacije sistemske kompromitacije.

Ubistvo Duška Jovanovića zločin s produženim bezbjednosnim efektom

Pekić ističe da se, sve dok je ubistvo glavnog i odgovornog urednika „Dana“ Duška Jovanovića nerasvijetljeno, Crna Gora suočava sa ozbiljnim deficitom normativnog i stvarnog legitimiteta bezbjednosnog i pravosudnog sistema.

– Rješavanje tog ubistva nije pitanje prošlosti, već preduslov buduće institucionalne kredibilnosti –ističe on.

Naglašava da sa naučnog i bezbjednosnog stanovišta neriješeno ubistvo Duška Jovanovića predstavlja paradigmatski primjer sistemskog bezbjednosnog neuspjeha.

– Ovo nije samo nerazriješeno krivično djelo, već duboko kompromitujući indikator odnosa države prema politički osjetljivim zločinima. Dugogodišnji izostanak rezultata ne može se objasniti isključivo nedostatkom dokaza ili operativnim greškama. On ukazuje na višeslojnu institucionalnu blokadu, koja uključuje propuste u istrazi, gubitak ili kompromitaciju dokaza, ali i svjesnu ili nesvjesnu opstrukciju sistema.

U teorijskom smislu, ovakvi slučajevi se posmatraju kao zločini sa produženim bezbjednosnim efektom. Njihovo nerješavanje proizvodi trajnu poruku nekažnjivosti, obeshrabruje profesionalni integritet unutar institucija i normalizuje političko nasilje kao prihvatljiv rizik – istakao je Pekić.

U Crnoj Gori je došlo do promjene kadrova, ali ne i do dubinske dekonstrukcije kompromitovanog bezbjednosnog modela. Kompromitacija u ovom kontekstu ne znači samo direktnu vezu sa kriminalom. Ona podrazumijeva: internalizovane obrasce tolerancije prema nezakonitosti, profesionalnu deformaciju nastalu dugotrajnim radom u politički kontrolisanom sistemu, hijerarhijsku lojalnost koja nadjačava zakon i profesionalnu etiku – ukazao je ovaj ekspert za pitanja iz oblasti bezbjednosti.

Pekić ističe da je Uprava policije Crne Gore u 2025. pokazala veću spremnost za djelovanje, ali još uvijek nije izgradila kapacitet za stratešku dominaciju nad kriminalnim organizacijama.

Politika i dalje kadrira u bezbjednosnom sektoru

Prema Pekićevim riječima, politika i dalje kadrira u bezbjednosnom sektoru, ali danas to čini na strukturno sofisticiraniji način.

– Otvorena politička kontrola zamijenjena je neformalnim mehanizmima uticaja koji su teže dokazivi, ali jednako efikasni. Kadrovske odluke se često donose kroz prizmu političke prihvatljivosti, koalicionih dogovora i kratkoročnih stabilizacionih potreba, a ne kroz objektivne kriterijume stručnosti i integriteta čiji je par ekselans primjer, imenovanje novog direktora ANB-a u sistemu bezbjednosti. Takav model proizvodi bezbjednosni sektor, koji je formalno depolitizovan, ali suštinski politički zavisan, objašnjava naš sagovornik.

Podsjeća da je Uprava policije kao samostalni operativni organ 2021. godine vraćena pod okrilje MUP-a, pa je sada objektivno ministar unutrašnjih poslova starješina direktoru Uprave policije.

– Iz ugla teorije bezbjednosnog upravljanja, ovo je posebno opasno jer stvara sistem u kojem se lojalnost nagrađuje više od profesionalne autonomije. Posljedica toga je slabija spremnost institucija da se suprotstave politički osjetljivim bezbjednosnim prijetnjama, naročito kada one zadiru u interesne mreže povezane sa centrima moći. Sve dok politika zadržava odlučujuću ulogu u kadrovskoj arhitekturi bezbjednosnog sektora, Crna Gora neće imati istinski profesionalan i nezavisan bezbjednosni aparat, već institucije sa ograničenim kapacitetom samostalnog djelovanja, ocijenio je Pekić.

– Rezultate Uprave policije u 2025. godini treba posmatrati kroz jasnu distinkciju između operativne aktivnosti i strateškog efekta. Sa operativnog stanovišta, evidentno je povećanje dinamike, veći broj istraga, hapšenja i međunarodnih policijskih akcija koje ukazuju na određeni stepen funkcionalnog oporavka institucije. Međutim, iz naučne perspektive bezbjednosti, ključni kriterijum uspješnosti borbe protiv transnacionalnog organizovanog kriminala i visoke korupcije nije kvantitet akcija, već kvalitet sistemskog udara na kriminalne strukture. U tom segmentu, rezultati su ograničeni, ukazuje Pekić.

Prema njegovim riječima, organizovani kriminal u Crnoj Gori funkcioniše kao mrežni sistem, sa snažnom finansijskom i logističkom osnovom, i bez ozbiljne finansijske dekonstrukcije takvih mreža ne može se govoriti o suštinskom napretku.

Sistemski veting prijeko potreban

Bez sistemskog vetinga, zasnovanog prvenstveno na zakonu, zatim na bezbjednosnoj, imovinskoj, operativnoj i etičkoj procjeni, nemoguće je govoriti o stvarnom čišćenju sektora. Ono što trenutno postoji jeste selektivna dekompromitacija, često vođena političkom podobnošću ili trenutnim odnosima moći, ukazuje Pekić.

Dodatni problem je, kako ističe, što bezbjednosni sektor i dalje funkcioniše u ambijentu nedovoljno jasne odgovornosti.

– Kada odgovornost nije precizno definisana, ni sankcije se ne sprovode. Takav sistem proizvodi kadrove koji formalno nisu kompromitovani, ali su suštinski politički zarobljeni. U tom smislu, bezbjednosni sektor Crne Gore se danas nalazi u tranzicionoj zoni, udaljen je od starog modela otvorene kriminalno-političke simbioze, ali još uvijek nije izgradio profesionalno autonoman i imun bezbjednosni sistem od politike i političara, smatra Pekić.

– To jasno pokazuje i SOCTA dokument iz 2024. godine u odnosu na isti iz 2021. godine, potvrđujući postojanje većeg broja kriminalnih grupa u 2024. godini.

Posebno zabrinjava činjenica da borba protiv korupcije i dalje ostaje sekundarna u odnosu na klasične kriminalne oblike. Korupcija, naročito ona institucionalna, predstavlja omogućavajući faktor organizovanog kriminala, a ne njegovu posljedicu. Kada se korupcija procesuira fragmentarno i selektivno, policijski rezultati ostaju kratkoročni i reverzibilni, istakao je Pekić.

(DAN)