RECIRCLE MED: Bar može postati plava, održiva i cirkularna turistička destinacija

Opština Bar, kao jedan od partnera, učestvuje u realizaciji projekta Supporting the Implementation of Blue and Circular Tourism in the Mediterranean – RECIRCLE MED (Podrška sprovođenju plavog i cirkularnog turizma u Mediteranu), koji se realizuje kroz program Interreg EURO MED 2021–2027 i kofinansira sredstvima Evropske unije.

U okviru projekta u Baru održane su dvije radionice, a o aktivnostima i ciljevima koji su ih obilježili za Primorski portal govorila je Radmila Gagić, doktorand na Pomorskom fakultetu Kotor Univerziteta Crne Gore.

Gagić je u okviru projekta RECIRCLE MED angažovana na primjeni konkretnih alata za procjenu turističke destinacije kao cirkularne i održive, kao i na pružanju podrške pri kreiranju akcionog plana za postizanje principa cirkularnosti i održivosti turizma u Opštini Bar.

Kroz projekat RECIRCLE MED, Opština Bar radi na uvođenju praksi plavog i održivog turizma, uz aktivno uključivanje relevantnih lokalnih aktera i izradu lokalnog akcionog plana. Riječ je o modelu razvoja turizma koji podrazumijeva racionalnije korišćenje prirodnih i vodenih resursa, smanjenje otpada, ponovnu upotrebu materijala, zaštitu ekosistema i ulaganje prihoda od turizma u održivi razvoj zajednice.

Blueprint – identifikacija jakih i slabih tačaka

Govoreći o dosadašnjim aktivnostima, Radmila Gagić je podsjetila da je prva u nizu radionica bila Local Mobilization Workshop (Radionica za uključivanje lokalne zajednice), održana krajem marta 2026. godine u Baru.

Kroz predstavljanje projekta i Blueprinta, kao alata za planiranje i procjenu nivoa integracije principa plave i cirkularne ekonomije, učesnici su imali priliku da saznaju kako se dobijeni rezultati mogu integrisati u lokalne politike i strategije.

Prema riječima Gagić, prva radionica imala je veoma dobar odziv. Među učesnicima su bili donosioci odluka iz lokalne uprave, predstavnici nevladinog sektora, obrazovnih i istraživačkih institucija, privrednih subjekata, državnih institucija i agencija.

Kroz dijalog, pružanje informacija i razmjenu iskustava, cilj je bio procijeniti koliko je Bar kao destinacija zreo u pogledu održivosti, u kojem se stadijumu razvoja nalazi i koliko je još potrebno uraditi kako bi se u potpunosti i integralno primjenjivali principi cirkularne i plave ekonomije.

Test za lokalnu upravu, privredu i društvo

Na osnovu primjene Blueprint alata, Bar je procijenjen kao „početnik-proaktivista“.

Objašnjavajući šta ta ocjena znači, Gagić kaže da je Opština Bar tokom posljednjih nekoliko godina dosta uradila na definisanju osnova za razvoj održivog turizma.

Kroz implementaciju različitih grantova i projekata obezbijeđena su finansijska sredstva koja su omogućila definisanje strategija, početnih koraka i akcionih planova.

Međutim, Blueprint je kao manjkavost destinacije identifikovao odnos prema principima cirkularne, održive i plave ekonomije.

„Istraživanje je pokazalo da mi još uvijek nemamo dovoljno razvijenu svijest o tome da moramo smanjiti upotrebu, recimo, određene jednokratne ambalaže, da moramo generalno smanjiti trošenje ili konzumaciju resursa kojima raspolažemo, bilo da su to prirodni resursi ili neki drugi“, istakla je Gagić.

Ona ističe da je potrebno raditi na promjeni svijesti i razmatrati mogućnosti revalorizacije resursa. Tvrdi da se to može postići remedijacijom prostora, odnosno preduzimanjem mjera za sanaciju problematičnih prostora i njihovo dovođenje u bolje stanje, ulaganjem u obnovu ekosistema i zaštitu kulturno-istorijskih spomenika, redovnim održavanjem turističke destinacije i putne infrastrukture, kao i kroz inovacije.

Transformacija problema u prednost

Kada je riječ o inovacijama, Gagić je posebno ukazala na mogućnost uvođenja senzorskog praćenja potrošnje vode u turističkim kompleksima. Uvođenjem savremenih sistema u kompanijama poput vodovoda i kanalizacije i komunalnih preduzeća moguće je precizno identifikovati kritične tačke i oblasti.

Na taj način moguće je utvrditi u kojim periodima dolazi do najveće potrošnje resursa ili generisanja najveće količine otpada. Time se, pojašnjava ona, otvara prostor za reinvestiranje.

Jedno od pitanja koje je potrebno razmotriti jeste da li se prihod koji zajednica ostvaruje kroz turizam reinvestira i koji procenat tog prihoda se usmjerava u zelene i inovativne ideje.

Neophodno je identifikovati ključne probleme sa kojima se predstavnici turističkog sektora suočavaju, a zatim te probleme, odnosno izazove, transformisati u potencijale za održivi razvoj destinacije.

Kao primjer, Gagić je navela problem velike količine plastičnog otpada.

„Ako je nama trenutno veliki izazov ogromna količina plastičnog otpada, postavlja se pitanje na koji način se to može transformisati u našu jaku stranu. Da li mi potencijalno možemo biti adekvatna destinacija za otkup plastičnog otpada ili, recimo, za razvoj neke djelatnosti po pitanju recikliranja i ponovne upotrebe plastike“, precizirala je ona.

Suština je da otpad jednog aktera može postati resurs drugog. Ipak, prije svega je potrebno procijeniti koliko je lanac saradnje na lokalnom nivou kompleksan i definisati jednostavne kratkoročne mjere koje se mogu primijeniti i dovesti do pozitivnih rezultata.

Kontinuitet saradnje

Nakon sprovedene analize i odgovora do kojih se došlo izradom Blueprint dokumenta, nedavno je u Baru održana druga radionica pod nazivom Local Capacity Building Workshop (Lokalna radionica za jačanje kapaciteta).

Govoreći o ciljevima ovog radnog okupljanja, Gagić je objasnila da je, nakon analize koju su sproveli projektni partneri i angažovani konsultanti, bilo potrebno još jednom procijeniti da li je realna ocjena koju je Bar kao turistička destinacija dobio primjenom Blueprint alata.

Trebalo je pažljivo provjeriti da li je tokom procjene nešto izostavljeno, a to se najbolje moglo učiniti kroz razgovor sa lokalnim akterima i ispitanicima.

Radionica je uključivala i vježbe kodizajna, čija je suština bila da učesnici kroz saradnju i timski rad identifikuju slabe strane i manjkavosti iz prakse, a zatim ih transformišu u konkretne mjere za njihovo prevazilaženje.

Svi predlozi i rješenja oblikovani u akcione mjere predstavljaće ulazne podatke za konkretan Akcioni plan.

Gagić naglašava da bi taj plan trebalo da omogući Opštini Bar da prilikom budućeg planiranja, kroz srednjoročne strategije na petogodišnjem nivou, precizno zna u kojim smjerovima treba da djeluje.

Ukoliko je razvoj održivog turizam jedan od prioriteta Opštine Bar, Akcioni plan trebalo bi da omogući preciznije strateško planiranje aktivnosti na nivou Bara i identifikovanje svih aktera koji bi trebalo da budu uključeni u taj proces.

Ohrabrujuća pozicija Bara

Govoreći o radu na projektu, Gagić ponavlja da su pozicija i ocjena koje je Bar dobio veoma ohrabrujuće. One ukazuju na to da su određene mjere već počele da se primjenjuju i da postoji mogućnost za nastavak razvoja u tom smjeru.

Na taj način Bar bi relativno brzo mogao postati destinacija brendirana kao održiva, ne samo u regionu već i na nivou Evrope.

Pored Univerziteta Thessaly, kao vodećeg partnera iz Grčke, u projektu Supporting the Implementation of Blue and Circular Tourism in the Mediterranean – RECIRCLE MED učestvuju Asocijacija mediteranskih privrednih i industrijskih komora iz Španije, Agencija za energiju i vode sa Malte, Opština Cefalù iz Italije, Nacionalno udruženje opština Republike Bugarske, Opština Ohrid iz Sjeverne Makedonije, Opština Bar iz Crne Gore i kompanija Living Prospects Development & Environmental Services Ltd iz Grčke.

Kroz saradnju projektnih partnera, uključivanje lokalnih aktera, primjenu Blueprint metodologije i izradu lokalnog Akcionog plana, RECIRCLE MED nastoji da doprinese održivom korišćenju resursa, jačanju konkurentnosti turističkih destinacija i stvaranju otpornijeg, inkluzivnijeg i održivijeg modela turizma u mediteranskim obalnim područjima.