U Istražnom zatvoru za maloljetnike u Spužu prenatrpanost, uslovi nehumani

U Spužu, u Istražnom zatvoru za maloljetnike sobe su u izuzetno lošem stanju, sa vlagom, neadekvatnim osvjetljenjem i dotrajalim namještajem, dok konstantna prenatrpanost ozbiljno narušava kvalitet života svih pritvorenika, upozorio je Nacionalni preventivni mehanizam (NPM) nakon više obilazaka ove ustanove tokom 2025. godine.

Broj pritvorenih lica tokom 2025. godine na nivou Uprave za izvršenje krivičnih sankcija kontinuirano je prelazio 600, iako je kapacitet zgrade Istražnog zatvora 292 mjesta. Zbog toga se pritvorenici smještaju i u Zatvor za kratke kazne, dok se dio njih premješta u Istražni zatvor u Bijelom Polju.

“Nacionalni preventivni mehanizam, koji djeluje po Opcionom protokolu uz Konvenciju UN protiv torture i drugih surovih, neljudskih ili ponižavajućih kazni ili postupaka, u izvještaju o obilasku Istražnog zatvora u Podgorici konstatuje da su materijalni uslovi i režim boravka pritvorenika i dalje ozbiljno opterećeni dugogodišnjim problemom prenatrpanosti”, objavila je institucija Zaštitnika ljudskih prava i sloboda,

“NPM podsjeća na stav Evropskog komiteta za prevenciju torture (CPT) da prenatrpanost direktno ugrožava sve aspekte zatvorskog života, pogoršava ukupni kvalitet boravka i u određenim slučajevima sama po sebi može predstavljati nehumano i ponižavajuće postupanje. Veliki broj pritvorenika, kako se ističe, predstavlja i značajan finansijski teret za državu, zbog čega je neophodno češće pribjegavati alternativnim mjerama lišenja slobode”, naglašeno je u izvještaju.

Tokom razgovora sa pritvorenicima, obavljenih bez prisustva službenih lica, članovi tima NPM-a utvrdili su da su smještajne sobe u velikom broju slučajeva izrazito prenatrpane, sa i do deset kreveta na sprat, ponekad raspoređenih i na tri nivoa.

“Takav raspored dodatno smanjuje raspoloživi životni prostor, otežava kretanje i narušava privatnost pritvorenika”, ističe se u izvještaju.

Pritvorenici su ponovo ukazali na kratak boravak na otvorenom i to najčešće dva puta po pola sata dnevno, a nerijetko i samo jednom dnevno.

Iako jedan sat boravka na svježem vazduhu predstavlja zakonski minimum, NPM ocjenjuje da je to donja granica prihvatljivog, naročito za one pritvorenike koji veći dio dana provode zatvoreni u ćelijama, bez rada, obrazovnih ili drugih smislenih aktivnosti.

“Zabilježene su i primjedbe na otežan pristup zdravstvenoj zaštiti, posebno kada je riječ o dugom čekanju na specijalističke preglede i kašnjenju u dostavljanju terapije koju porodice ostavljaju u ustanovi”, piše u izvještaju.

Posebna zabrinutost zbog uslova za maloljetnike

Poseban akcenat tokom obilaska stavljen je na boravak maloljetnika u pritvoru.

Naime, NPM je utvrdio da su sobe namijenjene maloljetnicima u lošem stanju sa vlagom, slabim prirodnim i vještačkim osvjetljenjem, dotrajalim podovima i zidovima koji duži period nijesu okrečeni. Namještaj je, kako se navodi, nefunkcionalan i oštećen, a dušeci izrazito pohabani.

“Dodatni problem predstavljaju sanitarni čvorovi unutar soba, koji su u izrazito lošem stanju, sa polomljenim keramičkim pločicama i neadekvatno održavanim instalacijama, što predstavlja i higijenski i bezbjednosni rizik”, upozorava se u izvještaju.

NPM podsjeća na standarde CPT-a prema kojima maloljetnici u pritvoru imaju posebnu ranjivost zbog uzrasta i psihosocijalnog razvoja, te da izolacija ili odsustvo socijalne interakcije nijesu prihvatljivi osim u krajnje opravdanim slučajevima.

“Tokom obilaska obavljen je i razgovor sa maloljetnikom koji je prethodna dva dana boravio sam u sobi, a koji je naveo da mu je najteže pala samoća”, napominje se u izvještajz NPM-a.

Prema ocjeni NPM-a, čak i kratkotrajni periodi bez socijalne interakcije mogu negativno uticati na psihosocijalno stanje maloljetnika i predstavljati oblik nehumanog ili ponižavajućeg postupanja, zbog čega ovakve prakse moraju biti svedene na minimum.

Preporuke i zaključci

“Iako su pritvorenici u većem broju iskazali zadovoljstvo odnosom osoblja i kvalitetom ishrane, hronični nedostatak prostora, ograničen boravak na otvorenom i opterećen režim boravka značajno umanjuju kvalitet života u pritvoru i povećavaju rizik od konflikata”, jedan je od zaključaka nakon obilazaka Istražnog zatvora,

NPM posebno ističe potrebu hitnog unapređenja uslova boravka maloljetnika, u skladu sa međunarodnim standardima i principom najboljeg interesa djeteta.

“Zaštitnik kao NPM ponovo apeluje na sistemsko smanjenje broja pritvorenih lica kroz širu primjenu alternativnih mjera, kao i na unapređenje materijalnih uslova u pritvorskim prostorijama. U preporukama upućenim Upravi za izvršenje krivičnih sankcija navodi se da je neophodno humanizovati sobe za maloljetnike, opremiti ih odgovarajućim mobilijarom, te hitno zamijeniti polomljene pločice i sanitarije, kako bi se obezbijedili osnovni uslovi za dostojanstven i bezbjedan boravak djece lišene slobode”, zaključuje se u izvještaju.

Izvor: CDM