Kanaderi – simboli nade kada vatra pokaže silu

Ljetnja turistička sezona donosi povećan rizik od požara, čemu smo proteklih dana svjedočili u više crnogorskih opština. Na jugu zemlje situacija je u jednom trenutku bila alarmantna, ali nakon dejstva kanadera u graničnim mjestima Budve i Bara, vatrena stihija je obuzdana. Angažovanje kanadera iz Hrvatske i Italije presudno je uticalo da se požar ne proširi dalje, a neobična “plovila neba” privukla su pažnju mještana i turista.

Kanaderi su avioni koji s visine ispuštaju ogromne količine vode. Riječ je o amfibijskim avionima koji mogu sletjeti i na vodu i na kopno. Vodu uzimaju dok klize po površini mora ili jezera, puneći rezervoare kapaciteta oko šest hiljada litara za svega 12 sekundi. Nakon toga, lete direktno ka požarištu i ispuštaju vodu, često uz dodatak pjene za efikasnije gašenje.

Naziv „kanader“ dolazi od originalnog modela Canadair CL‑215, prvog specijalizovanog aviona za gašenje požara iz vazduha, razvijenog u Kanadi šezdesetih godina prošlog vijeka. Njegov nasljednik, CL‑415, poznat i kao „Superscooper“, koristi se širom svijeta, a posebno u zemljama Sredozemlja – Hrvatskoj, Grčkoj, Italiji, Španiji i Crnoj Gori.

Na Mediteranu ovi avioni su u proteklim decenijama postali neizostavan dio svakog velikog požara. Počeli su da se koriste krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih u Francuskoj i Španiji.

U Crnoj Gori 2017. godine, hrvatski CL‑415 pomogli su u gašenju velikog požara na Luštici. Kako je izvijestilo nekoliko medija, u Hrvatskoj su kanaderi redovno angažovani – tokom 2024. godine djelovali su u gašenju požara u području Trogira i Hvara, izvijestio je portal Karlobag. Ministarstvo odbrane Hrvatske tokom ljeta 2023. i 2024. godine potvrdilo je da su njihovi kanaderi u okviru evropskog mehanizma RescEU ustupljeni Grčkoj radi pomoći u gašenju požara. Takođe, kako su prenijeli svjetski mediji poput ANSA-e i “Le Monde”-a,, slične misije italijanskih i francuskih kanadera bile su usmjerene na gašenje požara od Peloponeza do Kipra.

Uprkos sve naprednijoj opremi i strategijama, ništa ne može u potpunosti zamijeniti preciznost i snagu kanadera u borbi s vatrom. Oni nisu samo avioni – to su simboli nade, odlučnosti i međunarodne solidarnosti u trenucima kada vatrena stihija pokaže svoju silu.

Požari koji danima ugrožavaju stanovništvo, imovinu i prirodne resurse u Crnoj Gori ukazuju na neophodnost jačanja sistema civilne zaštite naše zemlje, a alarmantna je činjenica da su na početku ljeta bila operativna samo dva vazduhoplova specijalizovana za tu namjenu.

Formiranje nacionalne flote bi, u vezi sa gore navedenim, moralo da bude u fokusu donosioca odluka, posebno ako imamo u vidu opremljenost u sektoru zaštite i spašavanja u mediteranskim državama. Prema zvaničnim podacima, Italija ima jednu od najvećih floti svijeta, sastavljenu od 18 kanadera. Slijedi Grčka sa 17, Španija ima 14, a Francuska 12 kanadera. Imajući u vidu površinu Crne Gore, kao i to da je 60 odsto zemlje prekriveno šumama, za našu zemlju bila bi optimalna flota od dva do tri kanadera, za šta bi, prema dostupnim i aktuelnim podacima sa specijalizovanih sajtova, trebalo izdvojiti do 200 miliona eura, kada su napredni DHC- 515 modeli u pitanju.

Međutim, kako je ranije saopšteno iz Direktorata za zaštitu i spašavanje MUP-a Crne Gore, problematična je isporuka kanadera koja bi, kako su naglasili, trajala četiri do pet godina

Evidentno je da postojeći resursi, koji uključuju oko 700 vatrogasaca, 200 dobrovoljaca i 170 vozila, nisu dovoljni za efikasniji odgovor u kriznim situacijama većeg opsega. Dodatno, flotu koja trenutno broji pet aviona i jedan helikopter, a koja u proteklom periodu nije bila u cjelosti na raspolaganju (samo dva od šest vazduhoplova), potrebno je dovesti u stanje pune operativnosti, uz planiranu nabavku još jednog višenamjenskog helikoptera kroz mehanizam civilne zaštite Evropske unije.