Međunarodni dan kratošije u Podgorici: 600 godina od prvog zapisa u Budvanskom statutu

U Vili Gorica u Podgorici, u petak, 24. aprila 2026. godine, biće po drugi put zaredom obilježen Međunarodni dan kratošije, posvećen obilježavanju 600 godina Budvanskog statuta iz 1426. godine, koji sadrži prvi pisani pomen kratošije – najstarije autohtone crnogorske sorte vinove loze

Crnogorsko vinogradarstvo ima dugu i bogatu istoriju još od antičkih vremena. Vinova loza i vino kroz vjekove su postali simbol podneblja, kulture i običaja, ali i svjedočanstvo truda generacija koje su sorte brižljivo njegovale i sačuvale do danas.

Zato se sorti vinove loze u vinogradarstvu i vinarstvu poklanja posebna pažnja. Ona je nosilac identiteta prostora, istorije i tradicije. Upravo ta veza između sorte i teritorije potvrđuje njen značaj i ulogu terroir-a u ispoljavanju najboljih osobina vina. Na taj način vino postaje mnogo više od proizvoda – postaje autentična priča o porijeklu, znanju i kontinuitetu.

– Među takvim sortama posebno mjesto zauzima kratošija. Mnogi crnogorski i nekadašnji jugoslovenski istraživači smatrali su je autohtonom sortom, a savremena naučna istraživanja to su i potvrdila. Naučnim rezultatima prof. dr Vesne Maraš i saradnika (2020), potvrđeno je da je kratošija najstarija crnogorska sorta i temelj na kojem počiva savremena vinska scena Crne Gore – navode iz organizacije Evropskog reda vinskih vitezova – Legatura Crna Gora.

Jubilej pisane istorije
Ove godine obilježava se veliki jubilej – 600 godina od prvog pisanog pomena kratošije. Zabilježena je u 261. poglavlju Statuta grada Budve iz 1426. godine, koje je u cjelosti posvećeno vinogradima kratošije.

– Budvanski statut sadrži čak 29. poglavlja o vinovoj lozi i vinu, što svjedoči koliko je proizvodnja grožđa i vinska kultura bila duboko ukorijenjena u životu stanovnika na tom prostoru – kažu iz Legature Crne Gore.

Najobimnije istraživanje genetičkih resursa
Savremena genetička istraživanja (2020) potvrdila su da je Crna Gora kolijevka kratošije i da svoje duboke korijene ima upravo na prostoru Crne Gore, iako je širom svijeta poznata pod drugim imenima – kao zinfandel u Kaliforniji, primitivo u Italiji ili tribidrag u Hrvatskoj.

– Od 2014. do 2017. godine sprovedeno je najobimnije istraživanje genetičkih resursa vinove loze u Crnoj Gori, u saradnji domaćih i španskih naučnika, tokom kojeg je analizirano 476 uzoraka. Rezultati su pokazali da je kratošija ključna sorta u formiranju genetičke porodice crnogorskih loza – roditelj je vrancu, raćeškoj, crnom krstaču, crnoj plavini, žitkovini, čubrici i nizu drugih domaćih sorti – podsjećaju iz Legature Crne Gore.

Danas kratošija ima čak 17 različitih biotipova u Crnoj Gori, koji su sakupljeni i očuvani u kolekcionom vinogradu Biotehničkog fakulteta Univerziteta Crne Gore u Lješkopolju – što dodatno potvrđuje njeno dugotrajno prisustvo i gajenje na prostoru Crne Gore.

Međunarodni dan pod pokroviteljstvom predsjednika

U Vili Gorica u Podgorici, u petak, 24. aprila 2026. godine, biće po drugi put zaredom svečano obilježen Međunarodni dan kratošije, manifestacija koja ove godine nosi poseban istorijski značaj. Događaj se održava pod pokroviteljstvom predsjednika Crne Gore Jakova Milatovića, u organizaciji Evropskog reda vinskih vitezova – Legatura Crna Gora.

Ovogodišnje izdanje posvećeno je obilježavanju 600 godina Budvanskog statuta iz 1426. godine, koji sadrži prvi pisani pomen kratošije – najstarije autohtone crnogorske sorte vinove loze.

Manifestaciju će otvoriti predsjednik Crne Gore, nakon čega će se obratiti predstavnik organizatora.

U nastavku je planiran stručni segment pod nazivom „Kratošija – vjekovi za budućnost“, u okviru kojeg će renomirani domaći i međunarodni eksperti govoriti o značaju i perspektivama ove sorte. Poseban dio programa činiće prezentacija vrhunskih vina od kratošije, koje će predstaviti crnogorski proizvođači.

– Očekujemo prisustvo brojnih zvanica iz državnih institucija, diplomatskog kora, privrede, akademske zajednice, kao i predstavnika vinskog i turističkog sektora.

Događajem ćemo dodatno obilježiti dolazak oko 20 međunarodnih vinskih novinara i stručnjaka iz renomiranih svjetskih publikacija, koji će boraviti u Crnoj Gori – navode iz ​Evropskog reda vinskih vitezova – Legatura Crna Gora

Sorta sa budućnošću
U vremenu kada se svijet vina globalizuje, a ukusi postaju uniformni, male vinske zemlje poput Crne Gore imaju jednu šansu – autentičnost. Ne u količini, već u priči. Ne u tržišnoj dominaciji, već u prepoznatljivosti. Kratošija tu šansu nosi u sebi.

– Snaga kratošije je u svakoj čaši. A svaka čaša nosi poruku – da postoji kontinuitet, da postoji nešto što pripada ovom prostoru oduvijek. Nešto što nije nastalo juče, niti je uvezeno. Nešto što pripada ovom prostoru jednako koliko i kamen, sunce i ljudi. Zato obnavljanje kratošije nije samo vinogradarski posao. To je kulturni čin. To je odluka da se ne zaboravi. Da se ne izgubi u buci globalnog tržišta. Da se ne svede na fusnotu u sopstvenoj istoriji. Kratošija danas doživljava svoju obnovu u crnogorskim vinogradima – ističu iz Legatura Crne Gore.

Vina od ove sorte sve su prisutnija i prepoznatljivija, kako na domaćem, tako i na međunarodnom tržištu. Obnavljanjem kratošije čuva se identitet i otvara prostor za dalji razvoj crnogorske vinske scene.

Svečanost 24. aprila
– Kratošija je prošle godine dobila i svoj Međunarodni dan, koji se svečano obilježava 24. aprila u Podgorici, pod pokroviteljstvom Predsjednika Crne Gore, u organizaciji Evropskog reda vinskih vitezova – Legatura Crna Gora. To predstavlja važan korak ka međunarodnoj afirmaciji ove sorte i dodatnu potvrdu njenog značaja – a kratošija, kao najstarija autohtona crnogorska sorta, zaslužuje da zauzme mjesto koje joj pripada, mjesto nacionalnog blaga Crne Gore i ambasadora crnogorske vinske kulture u svijetu – zaključuju iz Legatura Crne Gore.

Izvor: DAN