Ronilački turizam u Tivtu: Neiskorišćeni potencijal i perspektiva održivog razvoja

Ronilački turizam predstavlja jedan od najbrže rastućih i ekonomski najprofitabilnijih selektivnih oblika turizma, s izuzetnim potencijalom dodatne turističke ponude kao i za produženje turističke sezone.

Strastveni ronioci su visokoplatežni gosti koji ne traže samo “sunce i more”, odmor, već specifično iskustvo.

Crna Gora ima izuzetne prirodne i kulturno-istorijske preduslove da se pozicionira kao jedna od najatraktivnijih novih destinacija za ronilački turizam na Mediteranu. Sa razuđenom obalom, specifičnom topografijom, brojnim podvodnim špiljama i bogatom podvodnom baštinom koja obuhvata period od antike do modernog doba, crnogorsko podmorje nudi raznovrsne sadržaje za sve kategorije rekreativnih i profesionalnih ronilaca.

Iako imamo inzvaredne predispozicije, nalazimo se na prekretnici između velikog neiskorištenog potencijala i operativnih izazova.

Turistička organizacija Tivat (TOT) je 2022. godine pokrenula inicijativu, da se napušteni stari jedrenjak tipa gulet koji je polupotopljen ležao u plićaku između Ostrva cvijeća i kupališta Kalardovo, odatle ukloni i kontrolisano potopi na adekvatnu lokaciju u Tivatskom zalivu gdje bi ubuduće služio kao atrakcija za razvoj ronilačkog turizma, ali ta ideja nije realizovana.

Zamisao je bila da se brod kontrolisano potopi na morsko dno na dubinu od oko 20 do 30 metara gdje bi bio dostupan za obilazak gotovo roniocima gotovo svih kategorija obučenostti. Stari gullet je mogao postati atrakcija za ronilački turizam, kao i svojevrsni vještački greben, odnosno novo stanište za brojne vrste morskih biljaka i životinja.

Inicijativa nije realizovana, brod se u međuvremenu uslijed vremenskih nepogoda raspao, od njega nije ostalo ništa.

Ronilački turizam ima veliki potencijal da u sinergiji sa luksuznim turizmom u Tivtu koji su donjeli razvoj marina poput Porto Montenegra, Luštica Bay, stvari preduslove za privlačenje gostiju visoke klijentele koji traže privatne i ekskluzivne ronilačke ekspedicije i vođene ture.

Tivat, kao i Boka kotorska, svojim dosadašnjim odsustvom iz tog svijeta, može iskoristiti trenutak da se nametne kao zanimljiva destinacija, koja će ponuditi atraktivne sadržaje.

U tom smislu, neophodno je uskladiti zakonsku regulativu, formirati sistem, recimo, klaster pružalaca usluga u ronilačkom turizmu koji funkcionišu po internacionalno priznatim standardima i uraditi adekvatnu promociju za tržište Evropske unije koje nudi najveći broj klijenata u tom turističkom sektoru.

Praksa namjernog potapanja starih brodova, prethodno očišćenih od zagađujućih matertija, u svijetu je odavno poznata, jer se na taj način postiže nekoliko korisnih efekata: dobijaju se nova staništa za razne vrste riba, rakova i drugih morskih organizama, stvaraju atrakcije za ronilački turizam jer je ronjenje na olupinama (wreck diving) i posmataranje živog svijeta na njima jedan od najpopularnijih vidova organizovanih ronilačkih tura.

Dr Darko Kovačević, pomorski arheolog i istoričar sa međunarodnim iskustvom u oblasti podvodne arheologije, digitalne dokumentacije kulturne baštine i primene naprednih tehnologija u arheološkim istraživanjima., kaže da se radi o prilično imućnoj turističkoj klijenteli koja putuje po  svijetu, tražeći nove izazove.

“Putuju sa desetak kilograma sofisticirane opreme. Ostaju određeni period, a 20 % njihovih troškova u destinaciji opredijeljen je za ronjenje. Ostalo su druge usluge u lancu. Dakle, podvodna atraktivnost je samo mamac, jer takvi turisti nakon ronjenja nastavljaju da uživaju u destinaciji, trošeći na sve ostale  turističke sadržaje, a Crna Gora ima diverzifikovanu ponudu i zaista može biti konkurentna. U pitanju su avanturisti, koji očekuju visok kvalitet usluga, ispravnu opremu, lijep, čist brod, nasmijanog instruktora, dakle, traže uslugu kao u dobrom restoranu, jer to jeste restoranska usluga, s tom razlikom što ovdje dobijate boce sa vadzduhom, a ne sa pićem. Ronjenje je uvijek zabava i znajući tu činjenicu, morate se potruditi da im  omogućite svojevrstan ugođaj pod vodom. Od izuzetne su važnosti izgled i opremljenost ronilačkog centra. To su ljudi koji očekuju posvećenost, pažnju i znanje od strane pružaoca usluga” – ističe Kovačević.

Međutim, činjenica je da Crna Gora kao primorska država, koja ima oko 300 kilometara obale, nema zakon o ronjenju koji bi regulisao ovu oblast, kaže Kovačević.

“To je ozbiljan problem i iz tog razloga ronioci nijesu toliko bezbjedni, kao ni ronilački turisti. Mi smo primorska država, upravo zato je čudno da nemamo zakon o ronjenju. Imamo fantastične ronilačke lokalitete, razvijeno ronilaštvo, naši ronioci su poznati svuda u svijetu, dobijamo najznačajnije međunarodne i svjetske nagrade i priznanja. Prirodno bi bilo da imamo ronjenje kao uređenu oblast. Nekada smo imali pravilnike iz ove oblasti i znalo se ko roni, gdje roni, na koji način roni…

Međutim, još od 2006. godine mi nemamo propise iz ove oblasti. Veliki je problem nedostatak jasnog zakona koji reguliše tu oblast.

Na pragu smo Evropske unije, donosimo u poslednje vrijeme mnoge zakone, tako da očekujemo da će se veoma brzo desiti i usvajanje i donošenje zakona o ronjenju” – pojašnjava Darko Kovačević.

Ključni potencijali i aduti razvoja

• Bogata podvodna baština i olupine (Wreck Diving): Akvatorij Tivatskog zaliva i ulaza u Boku obiluje atraktivnim istorijskim lokalitetima. Među najpoznatijim olupinama ističu se patrolni brod PBR 512 (Patrolac), austrougarski parobrod Tihani i krstarica Kaiser Franz Joseph I, kao i mnogobrojni antički i srednjovjekovni podvodni nalazi.
• Prirodne i topografske atrakcije: Zbog razvedene obale, blizine poluostrva Luštica, podvodnih pećina, špilja (poput Plave špilje u blizini) i vertikalnih hridi, Boka nudi spektakularne lokacije za sve kategorije ronilaca.
• Digitalizacija i naučno-turističke inicijative: Projekti poput WRECKS4ALL aktivno promovišu podvodnu baštinu kroz digitalno mapiranje i tehnologije poput virtualne (VR) i proširene stvarnosti (AR), čime se ronilački lokaliteti približavaju široj publici.
• Sinergija sa luksuznim turizmom u Tivtu: Razvoj marina poput Porto Montenegra, Luštica Bay, Portonovi, stvara preduslove za privlačenje vlasnika jahti i gostiju visoke klijentele koji traže privatne i ekskluzivne ronilačke ekspedicije i vođene ture.

Izvor: Boka News ( M. Marušić ) /Tekst je dio projekta Tivatski brevijar VII/