Najmasovnija olimpijada robotike u regionu: Tim OŠ „Anto Đedović“ iz Bara među pobjednicima

U jednom trenutku robot je samo stao. Zaglavila mu se guma, nikako nije mogao da skrene, a osnovka Hana Abdović koja je sa svojim mlađim bratom mjesecima programirala njegovu putanju počela je da plače. Njen mentor i otac, Buto Abdović, bodrio je zajedno sa trenerima drugih timova koji su se 17. aprila takmičili u Podgorici na nacionalnom šampionatu u okviru Svjetske olimpijade u robotici. Ovogodišnje takmičenje bilo je rekordno po broju ekipa. U dvorani Univerzitetskog sportsko-kulturnog centra nastupio je čak 121 tim sa preko 300 takmičara. Samo nekoliko sati nakon nezgode sa skretanjem Hana Abdović našla se na pobjedničkom podijumu sa peharom u rukama dok joj je preko 500 prisutnih takmičara, mentora, sudija, roditelja pjevalo rođendansku pjesmu. U petak je napunila 11 godina.

Sestra i brat, Hana i Muhamed, dvočlani tim pod nazivom Chidori, pobijedili su u kategoriji Elementarci (djeca od 8 do 12 godina). Na takmičenju na kome uglavnom nastupaju osnovci, srednjoškolci, studenti pod mentorskim vođstvom svojih nastavnika i profesora, ova mala porodična ekipa i bez nagrade privlači pažnju.  Buto Abdović, profesor saobraćajne grupe predmeta u Mašinskoj školi godinama je mentor srednjoškolcima koji se takmiče u seniorskoj kategoriji, pa je često na robotičke radionice vodio i svoju djecu predškolskog uzrasta. Ispostavilo se da su se djeca zainteresovala za programerske kodove prije nego što su naučila slova.

“Nevjerovatno je što sve djeca nauče igre radi i sa žarkom željom da ih robot “sluša”. Oboje su sada već iskusni u robotici. Hana je, da bi njen robot radio kako treba, shvatila što su negativni, a što pozitivni brojevi, kako se skreće pod uglom od 90 stepeni, kako pod uglom od 45 stepeni. Iz velike želje da sustigne sestru koja se već dvije godine takmiči osmogodišnji Muhamed je dao sve od sebe da nauči latinicu mnogo prije svojih vršnjaka, a savladao je i decimalne brojeve, koji se uče tek u šestom razredu. Robotika nije samo programiranje i elektronika, tu je važno i mašinstvo, djeca uče da konstruišu, da naprave veze između zupčanika. Na primjer, Hana i Muhamed su primijetili u jednom trenuku da robot ne može da podiže jednu ruku. Tako su shvatili da treba da naprave prenos snage na zupčanike. Sami su istraživali po internetu zašto ne može da im se podigne ta ruka, pa su tako došli i do srednjoškolskog gradiva. 

Mi, roditelji, kupujemo toliko nekakvih igračaka koje nemaju neku svrhu. A uz malo znanja i roditeljske prisutnosti djeca će sama konstruisati svoju omiljenu igračku. Ovi Lego setovi koštaju oko 500 do 600 eura. Ako ste malo posvećeni i minimalno tehnički pismeni uz tri do četiri sata rada nedeljno do mile volje ćete se izigrati sa svojom djecom, a ona će usput mnogo toga da nauče.”, kaže profesor Abdović.

Većina takmičara setove je dobila preko svojih škola, pa robotika u Crnoj Gori iz godine u godinu postaje sve popularnija. “U posljednjih nekoliko godina takmičenje stalno raste. Svake godine smo imali od 40 do 60% ekipa više u odnosu na godinu ranije. Prethodne godine smo okupili 85 ekipa, pa smo, proporcionalno populaciji, zauzeli četvrto mjesto po broju prijavljenih ekipa u cijelom svijetu, uz napomenu da se WRO takmičenje (World Robot Olympiad) organizuje u 106 zemalja svijeta. Ove godine smo okupili rekordnu 121 ekipu i prema istom kriterijumu se pozicionirali na drugo mjesto. A prema apsolutnim brojkama, WRO takmičenje u Crnoj Gori okuplja ubjedljivo najviše ekipa u odnosu na sve zemlje regiona.”, kaže dr Rade Grujičić koji sa mr Vidosavom Vilotijević predvodi organizacioni tim Mašinskog fakulteta.

Takmičarske ekipe podijeljene u 5 starosnih kategorija – Početnici, Elementarci, Juniori, Seniori i Budući inženjeri, nekoliko mjeseci pred takmičanje dobijaju zadatke i onda programiraju svog robota da 2 minuta bez prekida samostalno radi i u prve dvije runde takmičenja obavi sve što je potrebno. „Zadaci se mijenjanju iz godine u godinu i prilagođeni su starosnim uzrastima, ali svaki put kroz igru u fokus stavljaju neku od društveno značajnih tema. Ove godine tema je kultura, pa roboti koje takmičari prave pomažu u očuvanju i obnavljanju arheoloških lokaliteta, iskopavanju drevnih predmeta, organizaciji izložbenog prostora u muzejima, navođenju posjetilaca kroz muzejski prostor, restauraciji mozaika.“, kaže profesor Grujičić.

Pobjednici u kategoriji Početnici, tim „ Smart Riders“ iz OŠ“ Anto Đedović“ u Baru,  programirali su robota za arheološko nalazište.

„Bila mi je zanimljiva tema. Robot je prevozio stare predmete od arheološkog nalazišta do muzeja. Baš je bilo interesantno da ga isprogramiramo za taj zadatak. Radujem se pobjedi, sada ćemo da idemo u Hrvatsku na Evropski šampionat. I dalje ću dolaziti na olimpijadu, volio bih da pobijedim u svim kategorijama i da na kraju postanem pravi inženjer kad porastem.“, kaže Mihail Nikolajev, član pobjedničkog tima.
Njegov saigrač, Fjodor Makarov, imao je manje od 5 godina kada je uz stariju sestru, počeo da uči robotiku, On objašnjava koncept takmičenja. “Trebalo je da uradimo zadatke za koje smo se pripremali prije takmičenja, to su prva i druga runda, ali smo imali i  neke dodatne zadatke iznenađenja koje su smislile sudije u trećoj i četvtoj rundi”.

“Pripreme su trajale dva mjeseca. Učenici istrajno rade na svom robotu, uče programiranje, razvijaju logiku, sposobnost za rešavanje problema, razvijaju upornost. Danas su u jednom trenutku pomislili da odustanu. Ali, ovdje učimo da nema odustajanja, nema nerješivih zadataka.”, kaže njihova nastavnica Vesna Čabarkapa, koja je već sa svojim takmičarima iz različitih generacija išla u Njemačku, Tursku, Sloveniju na svjetske šampionate.

Takmičenje se odigralo pod budnim okom sudija – studenata Mašinskog fakulteta. Amel Muratović već 4 godine sudi na takmičenju. “Ove godine imamo rekordni odziv. Takmičari su podijeljeni u 5 starosnih kategorija, najmlađi imaju 6, a najstariji 22 godine”

Robot se programira preko takozvanih blokova. To su elementi vizuelnog programiranja koje takmičari koriste da bi napisali kod za robota pomoću grafičkih komandi koje se slažu kao „kockice“. Svaki blok predstavlja određenu naredbu: kretanje naprijed, skretanje, čekanje, ponavljanje. Ako robot treba da ide naprijed 3 sekunde, pa da skrene lijevo pod određenim uglom, pa da podigne neki predmet – sve to se u programu slaže kao niz blokova.  Za radnju od 2 minuta ponekad treba 400 do 500 blokova, pa je mogućnost greške ogromna. Dovoljno je da zakaže jedan segment, robot uradi nešto što ne treba i cijela ruta propada.

Elemetarci su imali zadatak da naprave  autonomno vozilo odnosno robot koji priprema koncert – pomjera instrumente, razmješta kablove, postavlja note.

“U prvoj rundi je robot uradio sve što je bilo potrebno, ali u drugoj nije gitaru uhvatio kako treba, pa nije mogao da je postavi na kamion. “, kaže Hana Abdović sa početka naše priče ističući da je važno znati koji “blok“treba da se ubaci ili izbaci kako bi robot uradio tačno ono što se od njega traži.

Organizatori su zadovoljni odzivom, a na pitanje kako objašnjavaju rastuću popularnost takmičenja dr Rade Grujičić kaže:” Svake godine uzimamo u obzir sugestije takmičara i trenera. Nastojimo da takmičari  predstave ono što su mjesecima unaprijed pripremali, ali i da pokažu sposobnost samostalnog rješavanja nepoznatih izazova sa kojima se ranije nijesu susrijetali. Treneri, djeca, roditelji prepoznaju značajan napredak tehnološki razvijenih zemalja na polju robotike, podstaknut intenzivnim razvojem vještačke inteligencije koja upravo u ovom domenu poslednjih godina pravi velike iskorake. Uz sve to, učenicima su sve dostupniji edukativni robotički setovi, a Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija školama pruža podršku u njihovoj nabavci. Ministarstvo istovremeno prepoznaje entuzijazam trenera i takmičara i nastoji da njihov rad i uspjesi budu na odgovarajući način vrednovani. Zahvaljujući podršci sponzora koji prepoznaju značaj ovog događaja i misiju koju njeguje, Mašinski fakultet je godinama uspijevao da pobjedničkim timovima obezbijedi učešće na međunarodnim WRO takmičenjima širom svijeta. Ta prilika djeci omogućava da se u ranom uzrastu povežu sa vršnjacima iz različitih zemalja, okupljenim oko  robotike.”

Izvor: RTCG; Autor: Snežana Radusinović