Crna Gora nema zaraženih, ali ni monitoring nad komarcima
UCrnoj Gori od 2022. do danas nije registrovan nijedan lokalno stečeni slučaj infekcije virusom Zapadnog Nila Foto: magnific ( jcomp)
Dok Hrvatska broji deset, a Srbija 18 oboljelih, Crna Gora posljednji slučaj bilježi 2013. godine – monitoring komaraca, međutim, nije uspostavljen kao obavezan, pa opštine zaprašuju bez stručne procjene, potvrđeno je Pobjedi iz IJZCG.
U Crnoj Gori od 2022. do danas nije registrovan nijedan lokalno stečeni slučaj infekcije virusom Zapadnog Nila, niti smrtni ishod od te bolesti, saopšteno je Pobjedi iz Instituta za javno zdravlje Crne Gore. Posljednji slučaj zabilježen je 2013. godine i, kako navode, bio je vezan za autohtonu transmisiju dakle, za prenos na crnogorsku teritoriju. Uvezenih slučajeva, dodaju, u crnogorskom zdravstvenom sistemu nije bilo.
Za to vrijeme region bilježi ozbiljan rast infekcija. U Grčkoj je zaključno sa 2. septembrom registrovano 290 domaćih slučajeva i 24 smrtna ishoda, a samo u posljednjoj sedmici prijavljeno je 58 novih oboljelih. Kod 199 pacijenata javili su se neurološki simptomi, a na bolničkom liječenju nalazi se 63, od čega 32 na intenzivnoj njezi. Svi preminuli bili su stariji od 65 godina. Grčke vlasti procjenjuju da bi ova godina mogla biti rekordna.
U Sjevernoj Makedoniji registrovano je 55 slučajeva, šestoro ljudi je preminulo, a na skopskoj Klinici za infektivne bolesti liječi se 19 pacijenata, od kojih su dvojica na respiratoru.
U Hrvatskoj je do 4. septembra prijavljeno deset infekcija, od kojih je šest zahtijevalo hospitalizaciju, dok četvoro zaraženih nije imalo simptome. Smrtnih ishoda nije bilo. Dvoje oboljelih sa meningoencefalitisom nalazi se na mehaničkoj ventilaciji na zagrebačkoj Klinici za infektivne bolesti „Dr Fran Mihaljević“.
U Srbiji je od početka juna do 30. avgusta registrovano 18 oboljelih, među kojima 15 sa neuroinvazivnim oblikom bolesti, prosječne starosti 63,2 godine.
Prema podacima Evropskog centra za prevenciju i kontrolu bolesti, u Evropi je do 26. avgusta prijavljeno 877 lokalno stečenih infekcija u 15 zemalja.
Nadzor nije obaveza
Podatak da kod nas oboljelih nema ne oslanja se, međutim, na sistem koji bi virus tražio u prirodi.
Iz IJZCG objašnjavaju da sistem praćenja postoji i da ga sprovodi taj institut kroz redovan rad kada su u pitanju pacijenti sa indikacijama za pomenutu infekciju. Ispitivanje populacije komaraca, dodaju, sprovodi se kroz projektne aktivnosti, što znači da nije uspostavljen od strane države kao obavezan, a predstavlja osnovu za planiranje mjera kontrole.
Drugim riječima, virus se u Crnoj Gori traži kod ljudi koji su se razboljeli, a ne u prirodi u kojoj kruži.
Institut je Glavnom gradu, odnosno nadležnom sekretarijatu, u oktobru prošle godine uputio preporuku da se uvede obavezan monitoring nad vektorima prije sprovođenja mjera kontrole. Preporuku je, kako navode, poslalo Odjeljenje za nadzor nad vektorima, vektorskim bolestima i zoonozama, u sklopu izvještaja nakon okončanog pilot projekta o praćenju komaraca.
Uvođenje tog nadzora iz Instituta opisuju kao najbitniju stavku u ovom složenom sistemu i kao temelj za sve ostale mjere kontrole – biološke, hemijske, ekološko-komunalne i modifikaciju staništa, jer se tek iz podataka nadzora određuje koja je mjera adekvatna za stanje na terenu.
Zaprašuje se po planu, a ne po nalazu
Posljedica se vidi na terenu. Odluku o tretmanu, prema odgovoru Instituta, donose lokalne samouprave, koje ga i finansiraju iz sopstvenih budžeta, dok ga izvode ovlašćeni subjekti izabrani na tenderu.
– Tretmani se sprovode po unaprijed definisanom planu, a sprovode se bez stručne procjene, odnosno nadzora koji nije prepoznat kao osnov za djelovanje, te se isti i ne sprovodi kao obaveza, a predstavlja prvi i esencijalni korak u planiranju mjera kontrole – navode iz IJZCG.
Zaprašivanje komaraca redovna je ljetnja aktivnost crnogorskih opština i ponavlja se u više ciklusa tokom sezone. Opština Pljevlja je, primjera radi, četvrti ovogodišnji tretman izvela 26. avgusta. Tokom posljednjih mjesec dana, u okviru redovnih akcija gradskih službi, zaprašivano je i u Podgorici, Nikšiću, na Cetinju, u Rijeci Crnojevića, Buljarici kod Budve…
Za razliku od toga, u Zagrebu je suzbijanje odraslih komaraca sprovedeno 1. i 2. septembra, a tu mjeru je pokrenuo upravo nalaz koji Crnoj Gori nedostaje.
Na pitanje da li je neka crnogorska opština ove sezone tražila ili dobila preporuku za dodatni tretman zbog rizika od virusa Zapadnog Nila, iz Instituta su odgovorili kratko – opštine sa njima nijesu kontaktirale po pitanju te problematike.
Testira se, ali ne zna se koliko
Infekcija virusom Zapadnog Nila nalazi se na listi bolesti koje podliježu obaveznoj prijavi u Crnoj Gori. Primarno serološko testiranje, kao i PCR testiranje, rade se u laboratorijama Instituta, pa se uzorci ne šalju u referentne ustanove u inostranstvu.
Koliko je uzoraka testirano u prošloj i ovoj godini, Institut nije saopštio. U odgovoru se navodi da se testiranje sprovodi na osnovu kliničkih indikacija, kod bolesnika sa febrilnim sindromom nepoznatog uzroka u sezoni prenosa, te da se na nivou sezone sprovede dvocifren broj testiranja.
To znači da se virus kod nas traži isključivo kod onih koji su se razboljeli i javili ljekaru. U Hrvatskoj se, uz obavezne prijave, rutinski testiraju i dobrovoljni davaoci krvi i organa. Upravo su tako otkrivena četiri od deset ovogodišnjih slučajeva, kod ljudi koji nijesu imali nikakve tegobe.
Kod davalaca krvi u Crnoj Gori, navode iz IJZCG, primjenjuju se smjernice Evropskog centra: tokom sezone prenosa privremeno ne mogu da doniraju krv oni sa simptomima koji odgovaraju infekciji, kao ni oni koji su boravili u područjima aktivnog prenosa. U slučaju potvrđenog lokalnog prenosa na teritoriji Crne Gore, aktiviraju se odgovarajući protokoli.
Procjena rizika i mjere
Rizik od pojave virusa Institut procjenjuje, kako navode, na osnovu istorijskih i aktuelnih podataka o registrovanim infekcijama, te kroz takozvani One Health pristup, podatke iz nadzora komaraca, njihovu vrstu i brojnost, testiranje na prisustvo virusa i procjenu takozvane receptivnosti i vulnerabilnosti pojedinih područja. Za takvu procjenu, ističu, potrebna su uskostručna znanja.
Riječ je, dakle, o metodologiji koja se dobrim dijelom oslanja upravo na podatke koji se u Crnoj Gori prikupljaju samo povremeno, kroz projekte.
Mjere koje su preduzeli ove sezone iz Instituta opisuju kao kontinuiranu edukaciju i prosvjećivanje stanovništva kroz odgovore na pitanja novinara, gostovanja stručnjaka, objave na sajtu i na društvenim mrežama.
Osamdeset odsto zaraženih nema simptome
Oko 80 odsto inficiranih nema nikakve simptome, navode iz IJZCG. Kod oko 20 odsto razvija se groznica Zapadnog Nila – temperatura, glavobolja, umor, bolovi u mišićima, mučnina, povraćanje, ponekad osip na trupu.
Teška neuroinvazivna forma, meningitis ili encefalitis, javlja se kod manje od jedan odsto zaraženih, a u toj grupi smrtnost je oko deset odsto. Specifičan antivirusni lijek i vakcina ne postoje, a liječenje je suportivno.
Posebno su ugrožene osobe starije od 60 godina, imunokompromitovane osobe, onkološki i transplantirani pacijenti te oboljeli od dijabetesa, hipertenzije i bubrežnih bolesti.
Građanima se preporučuje upotreba repelenata, nošenje duge odjeće u sumrak i zoru, kada su komarci najaktivniji, mreže na prozorima i balkonskim vratima, te redovno pražnjenje svih posuda u kojima se zadržava voda – saksija, kanti, oluka i slivnika, čime se uništavaju legla komaraca. Preporučuje se i izbjegavanje boravka u blizini stajaćih voda u večernjim satima bez zaštite.
U slučaju pojave visoke temperature, jake glavobolje, ukočenosti vrata ili neuroloških smetnji tokom sezone ili po povratku sa putovanja, iz IJZCG poručuju da se treba odmah javiti ljekaru.
Izvor: Pobjeda; Autor: Jelena Martinović
