Opština Bar na korak do statusa grada – uslovi predloženi novim Zakonom o lokalnoj samoupravi

Opština Bar ima najveće šanse u Crnoj Gori da dobije status grada. Novim Zakonom o lokalnoj samoupravi uvodi se model asimetrične decentralizacije, kojim se grad definiše kao poseban oblik jedinice lokalne samouprave, uz jasno propisane uslove za sticanje takvog statusa.

Kako je navedeno u predlogu tog akta koji je Vlada ponudila poslanicima, status grada moći će da steknu opštine koje imaju više od 10.000 stanovnika, razvijene kadrovske kapacitete i funkciju ekonomskog, zdravstvenog, turističkog, kulturnog ili obrazovnog centra.

Ukoliko poslanici daju zeleno svijetlo za ovaj predlog Vlade, Opština Bar ima najveće šanse u južnoj regiji da dobije status grada. Opština Bar ima više od 10.000 stanovnika, prema podacima ministarstva finansija nije u „minusu“, a ispunjava i većunu ostalih uslova.

Prema predlogu Zakona, dodatni uslovi predviđaju da učešće sopstvenih prihoda u ukupnim prihodima opštine u posljednjih pet godina bude veće od 30 odsto, kao i da organi lokalne uprave i javne službe nemaju poreskih i drugih dugovanja prema državi u kontinuitetu od najmanje dvije godine prije sticanja statusa grada.

Zakonom se gradovima omogućava vršenje širih nadležnosti u oblastima primarne zdravstvene zaštite, obrazovanja, socijalne i dječje zaštite.

Navodi se da je suština ovog modela pažljivo i odgovorno upravljanje procesom decentralizacije, kako bi se obezbijedila dugoročna održivost sistema državne uprave i lokalne samouprave.

Predlog zakona predviđa i dodatno preciziranje poslova jedinica lokalne samouprave u saradnji sa organima državne uprave, uz usklađivanje sa posebnim zakonima, dok je poseban akcenat stavljen na evropske integracije, digitalizaciju i razvoj analitičkog pristupa zasnovanog na podacima.

Zakonom je predviđeno i srednjoročno i godišnje planiranje rada lokalne uprave kroz donošenje srednjoročnih i jednogodišnjih programa rada, sa ciljem očuvanja razvojne komponente lokalnih zajednica i kontinuiteta javnih politika.

Nova zakonska rješenja predviđaju i jačanje transparentnosti rada lokalne samouprave i neposrednog učešća građana kroz skupštine građana, jačanje instituta građanske inicijative i obavezu sprovođenja javnih rasprava.

Dukaj (Foto: MJU)

Predviđeno je i formiranje službi za evropske integracije i informaciono-komunikacione tehnologije na lokalnom nivou, kao i uspostavljanje Savjeta za lokalnu samoupravu radi unapređenja saradnje između državne uprave i lokalnih samouprava.

Zakonom se dodatno uređuju pitanja mjesnih zajednica, međuopštinske saradnje, upravnog nadzora nad javnim službama, procedure nadzora organa državne uprave nad opštinama, kao i sastav i nadležnosti odbora povjerenika.

Predviđeno je i uspostavljanje posebnog informacionog sistema za praćenje stanja u oblasti lokalne samouprave, koji bi trebalo da omogući prikupljanje podataka o primjeni propisa na lokalnom nivou i izvršavanju zakonskih obaveza.

„Cilj nije nametanje novih obaveza opštinama, već plansko i analitički zasnovano proširivanje nadležnosti, za razliku od ranijih ad hok rješenja bez adekvatnih procjena i podataka“, navedeno je aktu koji je iniciralo Ministarstvo javne uprave, na čijem je čelu Maraš Dukaj.

Uvodi se i obaveza predsjednika opštine da skupštini opštine podnosi posebne izvještaje o stanju ljudskih resursa u organima lokalne uprave i javnim službama, primjeni lokalnih propisa i efektima lokalnih javnih politika.

Takođe, kako se dodaje, i o uticaju evropskih integracija i korišćenju EU fondova, implementaciji preporuka državnih organa i Državne revizorske institucije, statusu sudskih postupaka, kao i o primjeni propisa koji uređuju učešće građana u ostvarivanju lokalne samouprave.

Podsjetimo, prema podacima Ministarstva finansija o prihodima, rashodima i neizmirenim obavezama jedinica lokalne samouprave na dan 31. mart 2026. godine, prihodi svih crnogorskih opština u prvom kvartalu 2026. godine iznosili su 235,3 miliona eura, dok su rashodi dostigli 108,9 miliona eura. Ukupan dug opština, odnosno neizmirene obaveze, iznosi 60,3 miliona eura.

Najveće ukupne prihode ostvarila je Podgorica sa 53,35 miliona eura, zatim Bar sa 36,4 miliona i Budva sa 23,8 miliona eura. Na drugoj strani, najmanje prihoda zabilježili su Gusinje sa 641 hiljadu eura i Andrijevica sa 2,7 miliona eura.

Tekući prihodi opština iznosili su 66,2 miliona eura, a najveći dio potiče od poreza koji su ukupno donijeli 47,7 miliona eura. Najznačajniji pojedinačni prihod odnosi se na porez na dohodak fizičkih lica, koji je iznosio gotovo 23 miliona eura.

Kada je riječ o rashodima, lokalne samouprave su u prva tri mjeseca potrošile 108,9 miliona eura. Najviše je potrošila Podgorica 23,9 miliona eura, zatim Budva sa 21,4 miliona i Nikšić sa 8,36 miliona eura. Kapitalni izdaci opština premašili su 30 miliona eura, pri čemu je Budva izdvojila 11,5 miliona, a Podgorica 8,19 miliona eura.

Ukupne neizmirene obaveze opština na kraju marta iznose 60,3 miliona eura.

Iz ministarstva finansija su potvrdili da najveće dugovanje imaju Herceg Novi sa 11,78 miliona eura, Budva sa 11,1 milion i Ulcinj sa 10,82 miliona eura, dok Cetinje duguje 8,87 miliona, a Podgorica 5,88 miliona eura.

Najveći dio duga odnosi se na otplatu obaveza, ukupno 24,75 miliona eura, kao i na kredite i pozajmice u iznosu od 13,43 miliona eura.

Opštine su iz Egalizacionog fonda prihodovale 18,9 miliona eura, dok su transferi i dotacije iznosili oko 4,7 miliona eura.