Potencijali mikrobilja u fokusu naučnog istraživanja- Baranka Anja Vučetić doktorirala sa nepunih 29 godina

Baranka Anja Saveljić Vučetić doktorirala je sa nepunih 29 godina na programu Biotehnologija na Tehnološkom fakultetu u Novom Sadu, gde je položila sve ispite sa prosječnom ocjenom 10,00.

Prije 10 godina ambiciozna Baranka je upisala  Tehnološki fakultet, smjer biohemijsko inženjerstvo u Novom Sadu. Četiri godine osnovnih studija završila je sa prosječnom ocjenom 9,50,  jednu godinu mastera i 2021. je upisala doktorske studije. Te godine usledilo je i specijalno priznanje Srpskog hemijskog društva za jednu od najboljih studentkinja.

Anja Vučetić naučno-istraživačko interesovanje usmerila je na prehrambeno inženjerstvo, sa posebnim fokusom na bioaktivna jedinjenja iz biljnih materijala, njihovu inkapsulaciju i primjenu u razvoju funkcionalnih prehrambenih proizvoda. U vodećim međunarodnim časopisima objavljeno je 19 naučnih radova čiji je autor i koautor Anja Vučetić.

Tri rada i jedno poglavlje u knjizi proizašli su iz teme njene doktorske disertacije “Nutriozomski kompleksi funkcionalnih jedinjenja mikrobilja familije Brassicaceae”.

Po završetku master studija Anja je  dobila ponudu da ostane na Fakultetu i da se bavi istraživačkim radom.

-Ostala sam u nauci. Radila sam dvije  godine kao istraživač-pripravnik  pa istraživač-saradnik. Paralelno sa radom na  doktoratu, držala sam i laboratorijske vježbe studentima iz predmeta Organske hemije i Hemije hrane, bavila se naukom, promocijom fakulteta i pisanjem naučnih radova. Nakon odbranjenog doktorata mogu dalje da napredujem u naučna zvanja, više se baveći naukom i pisanjem projektata. Nova pozicija bi uključivala i manje rada sa  studentima na fakultetu  i prestanak držanja laboratorijskih vježbi na predmetima, kaže Anja Vučetić za Primorski portal.

Zanimljivosti primijenjene mikrobiologije i prehrambenih nauka

Sagovornica Primorskog portala dodaje  da je na Fakultetu uvidjela zanimljivosti, mogućnosti, značaj  biotehnologije, primijenjene mikrobiologije i prehrambenih nauka

-Taj praktični dio,  prehrambena tehnologija  mnogo više je zastupljena  i u Srbiji i u Crnoj Gori, nego  biotehnologija.  Naravno, i sada imam  poveznice sa biotehnologijom, radimo sa probiotskim kulturama i drugim benefitnim mikroorganizmima, kao i biotehnološkim načinima proizvodnje hrane i valorizacije otpadnih sirovina i tokova. Kada sam počela  da radim kao istraživač pripravnik, započela sam rad na departmanu koji se bavi hemijom hrane i prirodnih proizvoda. Tu sam  počela  da se bavim različitim biljnim materijalima i da izučavam njihov sastav i bioaktivnosti, sve sa ciljem dalje primjene tih preparata. Imali smo različite ideje za formulacije,  zdrave funkcionalne vrste hrane i aditiva, tako da sam od tog momenta sve više u tom prehrambenom smjeru, navodi sagovornica Primorskog portala.

Koliko je zdravo mikrobilje

-Ideja disertacije -Krenula sam od mikrobilja, kao od nečega što je, da kažemo inovativno bilje, koje se u suštini jako lako gaji.  Nisu  potrebni zahtjevni uslovi. Potreban je samo namjenski zatvoreni  prostor, osvetljenje i ventilacija. Mikrobilje može imati i do 30-40 puta više različitih vitamina, minerala i bioaktivnih jedinjenja nego odrasla jedinka iste sorte.  S te strane budi interesovanje šire mase.  Sa druge strane ima  jako kratak rok trajanja zbog visokog sadržaja vlage, i  najviše se primjenjuje u restoranima odmah nakon branja. U suštini je jako zdravo.  Probali smo  da izvedemo različite ekstrakcije, kako bi izdvojili sva ta bioaktivna jedinjenja iz mikrobilja, i zatim ih direktno ubacili u neki prehrambeni proizvod. Istraživali smo  različite „nosače“, koji bi obložili i zaštitili ta jedinjenja.  Moja mentorka je kontaktirala privrednika koji je prihvatio da sarađuje sa nama. On se bavi proizvodnjom različitih ekspandiranih i ekstrudiranih proizvoda, među kojima je i instant palenta. Tako smo dobili krajnju ideju da naš pripremljeni  dodatak, obložen ekstrakt mikrobilja, umiješamo u palentu. Dobili smo funkcionalnu instant palentu, koja je jako laka i brza za primjenu, uz poboljšan nutritivni i bioaktivni sastav. To bi moglo biti atraktivno i za potencijalno puštanje na tržište u nekoj budućnosti, navodi Anja Vučetić.

Mikrobilje i u svemiru

U Srbiji ima četiri-pet većih kompanija koje  se bave gajenjem i prodajom mikrobilja.

-Istraživala sam kolika je primjena mokrobilja u  svijetu,  koliko se i gdje primjenjuje. Interesantno, Italija je lider, u  Americi se  dosta primjenjuje  mikrobilje, ali i dalje nema funkcionalnih proizvoda od mikrobilja. Uglavnom se koristi kao  salata. Bila su mi interesantna i istraživanja NASA-e,  za potrebe uzgoja mikrobilja u svemiru, što bi omogućilo astronautima izvor svježeg povrća i začinskog bilja na svojim misijama. Ovo su sve neki pokazatelji potencijala mikrobilja, ističe sagovornica Primorskog portala

Mikrobilje kao izvor funkcionalnosti

-Za sad tih nekih funkcionalnih proizvoda još nema, što je dijelimično i razumljivo s obzirom da su to male količine biljnog materijala. Neophodno je više mikrobilja  da bi moglo da se napravi dovoljno sastojaka za primjenu u funkcionalnoj hrani.

U doktoratu sam se konkretno bavila mikrobiljem kao izvorom funkcionalnosti, ali u daljem radu ću se svakako fokusirati na neke alternative, a više se zadržati na ispitivanju nutriozomskih nosača i tog tipa inkapsulacije bioaktivnih jedinjenja, ističe Vučetić dodajući:

„Različiti  funkcionalni dodaci mogu se inkorporirati u taj nosač koji sam pripremila u cilju dalje pripreme funkcionalne hrane. Čak smo uspjeli u jednom momentu da dodamo i probiotike zajedno sa mikrobiljem pa da imamo i tu probiotsku komponentu“.

Šta su nosači u prehrambenoj industriji?

-Nosači u suštini predstavljaju  različite  materijale,  mogu biti neki polisaharidi, lipidi, različiti polimeri, a bitno je da su bezbjedni u prehrambenoj industriji.

Oni u suštini oblažu ta bioaktivna jedinjenja, tako da ih štite. Mi tokom digestije, kada unesemo bilo koje komercijalne vitamine, naše tijelo apsorbuje samo dio, dok se ostatak izlučuje. Tako da je ideja tih nosača da oni mogu da zaštite što više naša ta bioaktivna jedinjenja koja smo izdvojili i da ona budu stabilnija i tokom stajanja recimo u prodaji, a i nakon unosa kroz proces digestije, da se lakše i bolje usvoje u crijevima. Nosač koji sam ja koristila u doktoratu, takozvani nutriozom je kombinacija lipidnog lecitina i komercijalnog prebiotskog vlakna zvanog NUTRIOSE. NUTRIOSE se izdvaja iz kukuruznog skroba i termički je obrađen tako da je pogodan za varenje i prodaje se u vidu praha koji se prodaje kao prebiotsko sredstvo, objašnjava Vučetić.

Prema riječima Vučetić,  ideja je „da sa ovom kombinacijom nosača možemo izdvojiti niz bioaktivnih jedinjenja iz biljnog ekstrakta, uz dodatak i probiotskog i prebiotskog dejstva, tako da bi ovaj preparat imao i simbiotsko dejstvo nosača i antioksidativno dejstvo mikrobilja“.

Edukacija i usavršavanje u inostranstvu

Vučetić je učestvovala u međunarodnim COST i CEEPUS akcijama i programima mobilnosti, u okviru kojih je realizovala istraživačke boravke i usavršavanja u inostranstvu. Ističe da joj je mnogo značila edukacija u inostranstvu tokom studija.

-Boravila sam u Francuskoj i u Remsu, na Sardiniji, zatim u Milanu. To su bile naučne razmjene studenata koje  stipendira Evropska unija. Profesori su jako posvećeni i bili su mi velika podrška. Pogotovo mi je značila saradnja sa profesoricom iz Sardinije koja se bavi nutriozomskim nosačima. Profesorka ih je patentirala  na svjetskom nivou.

Razvile smo metodu koju sam donijela u Srbiju  primjenjivala je. U Milano sam radila senzoriku palente. Oni imaju bolju tehniku. Sjajno je za studente što imaju mogućnosti razmjene, boravke i rada, istraživanja  sa profesorima na drugim fakultetima. Mnogo se više nauči. Boravila sam takođe,  u Varšavi i Splitu, kaže  Anja Vučetić.

Saradnje privrednika sa naučnim institucijama

Kako je iskustvo, koliko je interesovanje privrede u Srbiji da sarađuje sa naučnim institucijama u polju proizvodnje  zdrave hrane

-Bilo bi bolje da je interesovanja više. Ima  interesovanja privrednika  koji hoće da sarađuju, ali generalno cijena je često barijera. Zato što suštinski prehrambeni proizvod koji je funkcionalan i obogaćen jeste zdraviji, naravno, ali to i povećava cijenu što  ne odgovara tržištu. Mnogo više u Evropi i Americi se njeguju te saradnje fakulteta i privrede, kaže mlada naučnica.

Povratak u Crnu Goru?

Na pitanje, da li Baranka planira da se vrati u Crnu Goru, ne isključuje kao mogućnost.

-Ali, do daljnjeg vjerujem da ću biti u Novom Sadu. Da li će biti prilika da se možda i vratim u Crnu Goru, to nije isključeno s obzirom da ja stvarno i volim Crnu Goru. Možda u profesuri, u nekoj malo daljoj budućnosti. Očekujem da se ostvarim uskoro kao majka, a  kada se vratim poslu, vratiću se nauci i pisanju projekata, s obzirom da se od naučnih saradnika sa doktoratom očekuju novi  projekti, kaže sagovornica Primorskog portala.

Doktorka nauka sa nepunih 29 godina

Impresivno je što je Anja Vučetić  doktorirala sa nepunih 29 godina

-Završila sam sve u roku. Posvećena sam učenju, nauci, usavršavanju. Učim iz ljubavi, zaključila je Anja Vučetić  koja je bila stipendista Ministarstva prosvjete, nauke, kulture i sporta Crne Gore (2018–2020)

Član je Srpskog hemijskog društva, Kluba mladih hemičara i Udruženja naučnica Srbije „SRNA“, koorganizator više stručnih i naučno-popularnih događaja u oblasti biotehnologije i mikrobiologije.